Fake News: Chúng đầu độc não bộ của chúng ta như thế nào và đây là cách để tránh

Fake News - hay tin giả - đang dần trở thành mối đe dọa với cộng đồng. Vấn đề là ở chỗ các tin giả được thiết kế để lan tỏa rất nhanh, và từ đó gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng.

Fake news - hay tin tức giả - thuật ngữ này không còn gì mới mẻ nữa, nhưng kỳ thực nó đang là một mối đe dọa ngày càng lớn đối với xã hội ngày nay. Một bản tin fake, nhẹ thì gây tranh cãi, nặng thì gây hoang mang, làm tổn hại danh dự cá nhân, thậm chí là cả một quốc gia.

Ở thời điểm hiện tại, mạng xã hội và truyền thông chính thống các nước đang hết sức nỗ lực để loại bỏ sự tồn tại tin fake, nhưng không có nhiều hiệu quả. Các bản tin giả thường nhắm vào cảm xúc nên có thể đạt độ lan tỏa rất nhanh trong thời gian ngắn, khiến bất kỳ ai cũng dễ dàng trở thành nạn nhân mà không hay.

Fake News: Chúng đầu độc não bộ của chúng ta như thế nào và đây là cách để tránh - Ảnh 1.

Vậy chúng ta phải làm gì để tránh được các tin tức loại này? Theo Julian Matthews - chuyên gia thần kinh học nhận thức từ ĐH Monash (Úc), mọi thứ cần được nhìn ở góc độ tâm lý học. Chúng ta phải hiểu bằng cách nào tin tức giả có thể dễ dàng gây được sự chú ý, và từ đó tìm cách khiến bản thân miễn nhiễm với chúng.

Fake news làm biến dạng trí nhớ

Theo Matthews, tin fake sở dĩ có thể lan tỏa được là nhờ một khái niệm gọi là "misattribution" (tạm dịch: phân phối sai). Có nghĩa là chúng ta tin tưởng vào một thông tin có trong ký ức, nhưng không thể nhớ được nguồn gốc tin ấy là ở đâu.

Phân phối sai chính là một trong những lý do khiến các chiến dịch quảng cáo trở nên hiệu quả hơn. Bạn nhìn thấy một sản phẩm ở ngoài và có cảm giác nó rất quen thuộc, nhưng thực ra bạn chỉ nhìn thấy nó trên biển quảng cáo mà thôi.

Fake News: Chúng đầu độc não bộ của chúng ta như thế nào và đây là cách để tránh - Ảnh 2.

Một nghiên cứu tại Hoa Kỳ vào năm 2016 đã chứng minh điều này. Theo đó thì chỉ cần nhìn thấy tiêu đề của một bản tin - chưa cần biết đúng hay sai, lần thứ 2 nhìn thấy nó ở một nơi khác sẽ khiến niềm tin vào nội dung bên trong tăng lên rất nhiều.

Nói ngắn gọn hơn, việc liên tục chạm mặt các bản tin giả sẽ khiến bạn có cảm giác rằng chúng là thật. Dần dần, cả một cộng đồng sẽ cảm thấy tin tưởng vào bản tin ấy, thậm chí ngay cả khi không biết nguồn gốc thực sự của luồng thông tin là ở đâu.

Trí nhớ của con người là sự thiên vị nặng nề, và nó thích tin fake

Nhiều người vẫn luôn cho rằng ký ức của chúng ta được cất vào một khu vực nào đó trong não bộ, rồi khi cần sẽ được lấy ra. Nhưng thực ra không phải như vậy. Mỗi lần muốn nhớ lại, não sẽ hoạt động như khi hình thành một ký ức mới. Chính vì thế, độ chân thực của ký ức sẽ chịu ảnh hưởng bởi chính suy nghĩ và quan điểm của chúng ta. 

Việc ký ức chịu ảnh hưởng của suy nghĩ và quan điểm sẽ gây ảnh hưởng đến sự lan tỏa của các thông tin giả. Trên thực tế thì ai cũng cho rằng thông tin mình đang tin tưởng đến từ một nguồn chính thống và đáng tin cậy. 

Fake News: Chúng đầu độc não bộ của chúng ta như thế nào và đây là cách để tránh - Ảnh 3.

Đây cũng chính là lý do vì sao thi thoảng chúng ta thấy có những trường hợp tranh cãi đến kịch liệt về một thông tin trong quá khứ, không bên nào nhận sai. Kỳ thực, mọi chuyện chỉ là do ký ức của họ khác nhau, còn con người lại có xu hướng đấu tranh cho những gì mình tin tưởng. 

Các bản tin giả đánh đúng vào tâm lý này để lan tỏa. Chúng được thiết kế để thu được sự chú ý, có thể định hình thái độ và hành vi của người đọc. Và đáng lo hơn, hiệu ứng này vẫn tồn tại ngay cả sau khi bị lật tẩy, bởi các tin đính chính thường không đem lại nhiều cảm xúc như cách tin fake đã làm.

Cách để tránh tin tức giả

Thực chất thì với cách não bộ và ký ức hoạt động, thật khó để miễn nhiễm hoàn toàn với các tin tức giả. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể tìm cách để giảm thiểu rủi ro "tin nhầm" vào một fake news.

Julian Matthews cho biết, trước mỗi luồng thông tin gặp phải, bạn cần phải tự hỏi một số điều trước khi tiến hành chia sẻ chúng:

- Đây là loại nội dung gì: Trên thực tế, nhiều người hiện nay xem mạng xã hội là nơi tổng hợp tin tức chính. Vậy nên bạn cần phải phân loại được tính chất của nội dung đang đọc: Đó là quan điểm cá nhân, hay châm biếm, hay trích dẫn...? Tất cả đều góp phần tác động đến ký ức của bạn.

- Nguồn gốc của tin tức ấy: Điều quan trọng nhất là bạn phải biết được nguồn thông tin đang đọc đến từ đâu, đặc biệt là khi đó là một thông tin mang tính chất nghiêm trọng. Hãy nhớ, tin càng lớn, càng nghiêm trọng, sẽ càng có nhiều nguồn thông tin chính thống đề cập đến. Nếu không có thì khả năng thông tin bạn đang đọc là tin giả.

Một số người dễ tin vào các bản tin fake, bởi họ có xu hướng dễ dãi trước các nhận định mang tính chất cá nhân. Nếu không muốn bản thân mình cũng như vậy, bạn cần phải học cách tư duy phản biện sao cho thành phản xạ. Nguồn thông tin ở đâu, có phù hợp với hiểu biết của bản thân, và nếu quá nghi ngờ thì nên hỏi những người đáng tin cậy.

Lợi nhuận App Store sụt giảm mạnh

Sau khi tăng giá ứng dụng trên App Store, lợi nhuận của Apple trong mảng kinh doanh dịch vụ đã lao dốc nặng nề.

Kính viễn vọng của Mỹ hay Trung Quốc sẽ giải mã bí ẩn lớn nhất không gian?

Nancy Grace Roman của NASA và Xuntian của Trung Quốc hiện là hai kính viễn vọng không gian được kỳ vọng có thể giải mã một số bí ẩn lớn nhất trong không gian.

Lần đầu có báo cáo về thực trạng chuyển đổi số ngành gỗ Việt Nam

Trong 2 năm đại dịch, chuyển đổi số đã giúp các doanh nghiệp ngành gỗ Việt Nam giảm 10% chi phí, tăng trưởng từ 10 - 20% doanh thu và tăng hơn 20% năng suất lao động.

Thở để mở khóa điện thoại

Công nghệ này sử dụng hơi thở của con người để nhận diện và độ chính xác có thể đạt đến 97%.

Mini LED: Công nghệ màn hình thay đổi ngành công nghiệp điện tử

Công nghệ đèn nền Mini LED đang ngày càng được sử dụng phổ biến trên các sản phẩm điện tử tiêu dùng như laptop, TV và smartphone.

Cảnh báo rủi ro từ hàng loạt app đầu tư chứng khoán chưa cấp phép

Các website, app giao dịch như Passion Invest, Finhay, Tikop, Infina, Savenow... chưa được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp phép nên có thể gặp rủi ro khi có tranh chấp phát sinh.

Apple ‘xuống nước’, chấp nhận mua chip iPhone giá cao

Sau khi từ chối yêu cầu tăng giá từ nhà cung ứng TSMC, Apple được cho là đã thay đổi và chấp nhận với giá mà đối tác đưa ra.

Meta bất ngờ thay đổi tính năng quan trọng trên ‘Chợ Facebook’

Meta, công ty mẹ của Facebook thông báo kể từ 30/1/2023, họ sẽ không cho phép các tài khoản kinh doanh đăng tải miễn phí danh sách xe cộ hay bất động sản trên “Chợ Facebook” (Marketplace).

Nhảy múa, diễn hài mong bán được hàng trên TikTok Shop

Cầm loạt bánh bị vỡ, hộp móp méo do khách trả về, Thiện Nhân (26 tuổi, Đồng Tháp) chỉ biết liên tục xin lỗi. Anh cho biết không thể kiểm soát quy trình giao hàng của TikTok Shop.

Apple đẩy nhanh chuyển dịch sản xuất tai nghe AirPods và Beats sang Ấn Độ

Apple đang thúc giục các đối tác cung ứng chuyển một phần dây chuyền sản xuất tai nghe AirPods và Beats sang Ấn Độ, đánh dấu sự thăng hạn của quốc gia Nam Á trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đang cập nhật dữ liệu !